مصرف داروی ضد بارداری

مصرف داروی ضد بارداری یکی از روش‌های رایج برای پیشگیری از بارداری ناخواسته است که در صورت استفاده صحیح و منظم، اثربخشی بالایی دارد؛ قرص‌های ضد بارداری انواع مختلفی دارند و انتخاب نوع مناسب آن‌ها به شرایط جسمی، سن و سابقه پزشکی هر فرد بستگی دارد؛ اما بهترین زمان مصرف قرص ضد بارداری چه موقع است و در صورت فراموش کردن یک نوبت باید چه اقدامی انجام داد؟ در این مقاله به بررسی انواع قرص‌های ضد بارداری، نحوه صحیح مصرف، عوارض احتمالی، تداخلات دارویی و نکات مهم برای استفاده ایمن از آن‌ها می‌پردازیم.

انواع قرص ضد حاملگی

قرص‌های ضد بارداری بر اساس ترکیبات هورمونی و نحوه عملکرد به چند دسته تقسیم می‌شوند؛ برخی از این قرص‌ها حاوی دو هورمون استروژن و پروژستین هستند، در حالی که برخی دیگر فقط پروژستین دارند. انتخاب نوع قرص به وضعیت سلامت فرد، سابقه بیماری‌ها و شرایطی مانند شیردهی بستگی دارد.

قرص ضد بارداری ترکیبی (LD و HD)

قرص‌های ترکیبی حاوی دو هورمون استروژن و پروژستین هستند و با جلوگیری از تخمک‌گذاری، احتمال بارداری را کاهش می‌دهند؛ قرص‌های LD و HD از انواع شناخته‌ شده این گروه هستند که از نظر مقدار هورمون با یکدیگر تفاوت دارند. قرص‌های LD به دلیل دوز پایین‌تر استروژن بیشتر تجویز می‌شوند، اما انتخاب آن‌ها باید با توجه به شرایط فرد انجام شود.

قرص ضد بارداری پروژستینی (مینی پیل)

قرص‌های پروژستینی فقط حاوی هورمون پروژستین هستند و برای افرادی که نمی‌توانند استروژن مصرف کنند، مناسب است. این قرص ها در برخی شرایط، از جمله دوران شیردهی، کاربرد دارند؛ مصرف منظم آن‌ها اهمیت زیادی دارد و میزان تأخیر مجاز در مصرف به نوع قرص بستگی دارد.

قرص ضد بارداری اورژانسی

قرص اورژانسی برای کاهش احتمال بارداری پس از رابطه جنسی محافظت‌ نشده یا شکست روش پیشگیری استفاده می‌شود؛ لوونورژسترل و اولی‌پریستال از داروهای رایج این گروه هستند که باید در بازه زمانی مشخص پس از رابطه مصرف شوند؛ این قرص‌ها برای پیشگیری مداوم طراحی نشده‌اند و جایگزین روش‌های منظم جلوگیری از بارداری نیستند.

قرص ضد بارداری چندفازی

قرص‌های چندفازی نوعی قرص ترکیبی هستند که مقدار هورمون‌ها در روزهای مختلف بسته مصرف تغییر می‌کند. این قرص‌ها با رنگ‌های متفاوت مشخص می‌شوند و باید طبق ترتیب درج‌شده روی بسته مصرف شوند. هدف از طراحی آن‌ها تنظیم مقدار هورمون دریافتی در طول چرخه مصرف است.

اگر مصرف قرص ضد بارداری فراموش شود چه باید کرد؟

اگر چه بهترین روش جلوگیری از بارداری قرص اورژانسی نیست اما اگر مصرف قرص ضد بارداری را فراموش کردید، اقدام لازم به نوع قرص و تعداد نوبت‌های فراموش‌شده بستگی دارد؛ در قرص‌های ترکیبی، اگر فقط یک قرص فعال فراموش شده، آن را به‌محض یادآوری مصرف کنید و مصرف روزانه را ادامه دهید؛ در صورت فراموشی دو قرص یا بیشتر، ممکن است استفاده از کاندوم تا ۷ روز ضروری باشد، برای قرص‌های پروژستینی، دستور مصرف متفاوت است و باید بروشور دارو بررسی شود.

نحوه صحیح مصرف داروی ضد بارداری

مصرف صحیح قرص ضد بارداری نقش مهمی در پیشگیری از بارداری ناخواسته دارد؛ نحوه مصرف این داروها با توجه به نوع قرص، تعداد قرص‌های موجود در بسته و زمان شروع مصرف متفاوت است، برای حفظ اثربخشی دارو، رعایت دستور مصرف و استفاده منظم ضروری است.

زمان شروع مصرف قرص ضد بارداری

مصرف قرص‌های ضد بارداری را می‌توان در روزهای مختلف چرخه قاعدگی آغاز کرد، به شرط آنکه احتمال بارداری بررسی شده باشد؛ اگر مصرف قرص ترکیبی در پنج روز اول قاعدگی شروع شود، نیازی به روش پیشگیری کمکی نیست؛ اما در صورت شروع دیرتر، استفاده از کاندوم به مدت هفت روز توصیه می‌شود.

مصرف قرص ضد بارداری ۲۱ عددی

در بسته‌های ۲۱ عددی، روزانه یک قرص به مدت ۲۱ روز متوالی مصرف می‌شود؛ پس از پایان بسته، هفت روز وقفه در نظر گرفته شده و بسته جدید از روز هشتم آغاز می‌شود. حتی اگر خونریزی قاعدگی همچنان ادامه داشته باشد، شروع بسته بعدی نباید به تأخیر بیفتد.

مصرف قرص ضد بارداری ۲۸ عددی

قرص‌های ۲۸ عددی باید هر روز و بدون وقفه مصرف شوند؛ برخی از قرص‌های این بسته حاوی هورمون و تعدادی دیگر فاقد هورمون هستند. پس از مصرف آخرین قرص، بسته جدید از روز بعد آغاز می‌شود. تعداد قرص‌های فعال و غیرفعال با توجه به برند دارو متفاوت است.

مصرف قرص ضد بارداری در دوران شیردهی

در دوران شیردهی قرص‌های حاوی پروژستین به قرص‌های ترکیبی ترجیح داده می‌شوند؛ این داروها باید روزانه و بدون وقفه مصرف شوند، زمان شروع و میزان تأخیر مجاز در مصرف به نوع قرص بستگی دارد و بهتر است با نظر پزشک تعیین شود پس حتما مشاوره پیش از بارداری را از دست ندهید.

برای رزرو نوبت و مشاوره درباره مصرف قرص ضد بارداری با دکتر سالمی وقت مشاوره رزرو کنید.

نکات مهم برای مصرف منظم قرص ضد بارداری

برای جلوگیری از کاهش اثربخشی دارو، بهتر است قرص هر روز در ساعت مشخصی مصرف شود؛ استفاده از یادآور تلفن همراه احتمال فراموشی را کاهش می دهد، همچنین در صورت استفراغ، اسهال شدید یا مصرف داروهای تداخل‌کننده، ممکن است استفاده موقت از روش پیشگیری کمکی ضروری باشد.

بهترین زمان مصرف قرص ضد بارداری

بهترین زمان مصرف قرص ضد بارداری، ساعتی ثابت در طول روز است که احتمال فراموش کردن آن کمتر باشد، مصرف قرص در صبح یا شب تفاوت مهمی در اثر بخشی بیشتر قرص‌های ترکیبی ندارد، اما منظم بودن مصرف اهمیت زیادی دارد؛ برای برخی قرص‌های پروژستینی، رعایت دقیق ساعت مصرف ضروری است، افرادی که پس از مصرف قرص دچار حالت تهوع می‌شوند، آن را همراه غذا یا قبل از خواب نیز مصرف می کنند.

چه افرادی نباید از قرص‌های ضد بارداری استفاده کنند؟

مصرف قرص‌های ضد بارداری برای همه افراد مناسب نیست و برخی بیماری‌ها یا شرایط جسمی ممکن است خطر عوارض این داروها را افزایش دهند؛ به‌ویژه قرص‌های ترکیبی حاوی استروژن برای بعضی افراد ممنوع هستند. افرادی که شرایط زیر را دارند، باید پیش از مصرف قرص ضد بارداری با پزشک مشورت کنند:

• افراد دارای سابقه لخته خون
• زنان مبتلا به میگرن همراه با اورا
• افراد دارای فشار خون بالا
• زنان سیگاری بالای ۳۵ سال
• افراد مبتلا به بیماری‌های شدید کبدی
• زنان مبتلا به سرطان پستان
• افراد دارای سابقه سکته مغزی یا بیماری عروق کرونر قلب
• زنان در هفته‌های ابتدایی پس از زایمان

داشتن این شرایط به معنای ممنوعیت تمام قرص‌های ضد بارداری نیست؛ در بعضی موارد، قرص‌های پروژستینی یا روش‌های غیرهورمونی جایگزین مناسب‌ تری هستند که انتخاب آن‌ها به نظر پزشک بستگی دارد.

تداخل دارویی قرص‌های ضد بارداری

برخی داروها اثربخشی قرص‌های ضد بارداری را کاهش دهند یا احتمال بروز عوارض جانبی را افزایش دهند؛ شدت این تداخلات به نوع قرص، ترکیبات دارو و مدت مصرف بستگی دارد. به همین دلیل، بهتر است پیش از مصرف همزمان داروهای دیگر با قرص ضد بارداری، با پزشک یا داروساز مشورت شود.

تداخل قرص ضد بارداری با آنتی‌بیوتیک‌ها

بیشتر آنتی‌ بیوتیک‌ های رایج مانند آموکسی‌سیلین و آزیترومایسین تأثیر قابل‌ توجهی بر اثربخشی قرص ضد بارداری ندارند؛ با این حال، ریفامپین و ریفابوتین که برای درمان برخی عفونت‌ ها از جمله سل استفاده می‌شوند، اثر قرص‌های هورمونی را کاهش می دهند و احتمال بارداری ناخواسته را افزایش دهند:

قرص ضد بارداری با داروهای ضدتشنج

برخی داروهای ضدتشنج مانند کاربامازپین، فنی‌توئین و فنوباربیتال باعث افزایش تجزیه هورمون‌های ضد بارداری در بدن می‌شوند؛ این موضوع ممکن است اثربخشی قرص را کاهش دهد؛ همچنین قرص‌های ترکیبی حاوی استروژن سطح داروی لاموتریژین را کاهش می دهند و کنترل تشنج را دشوارتر می کنند.

قرص ضد بارداری با داروهای ضدقارچ

برخی داروهای ضدقارچ مانند گریزئوفولوین ممکن است با قرص‌های ضد بارداری تداخل داشته باشند؛ همچنین بعضی داروهای ضدقارچ سطح هورمون‌ها را در خون تغییر می دهند. البته همه داروهای ضدقارچ چنین اثری ندارند.

قرص ضد بارداری با داروهای درمان HIV

برخی داروهای مورد استفاده برای درمان HIV سطح هورمون‌های موجود در قرص ضد بارداری را افزایش یا کاهش دهند؛ این تغییرات ممکن است بر اثربخشی پیشگیری از بارداری یا احتمال بروز عوارض تأثیر بگذارند. انتخاب روش مناسب پیشگیری باید با توجه به نوع داروی ضدویروسی انجام شود.

قرص ضد بارداری با داروهای گیاهی

مصرف بعضی مکمل‌های گیاهی، به‌ویژه گل راعی یا علف چای، اثربخشی قرص ضد بارداری را کاهش دهد؛ این گیاه با افزایش تجزیه هورمون‌ها در بدن، احتمال بارداری ناخواسته را بیشتر می‌کند؛ بنابراین، حتی هنگام استفاده از مکمل‌های گیاهی نیز باید پزشک را از مصرف آن‌ها مطلع کرد.

در صورت مصرف داروهای تداخل‌کننده، ممکن است استفاده از کاندوم یا انتخاب روش پیشگیری دیگری ضروری باشد؛ مدت استفاده از روش کمکی به نوع دارو و قرص ضد بارداری بستگی دارد.

نکات مهم هنگام مصرف داروی ضد بارداری

برای افزایش اثربخشی قرص‌های ضد بارداری و کاهش احتمال بروز عوارض جانبی، رعایت برخی نکات ضروری است؛ آگاهی از شرایط مصرف و توجه به وضعیت جسمی می‌تواند به استفاده ایمن‌تر از این داروها کمک کند:

• قرص ضد بارداری را هر روز در ساعت مشخصی مصرف کنید تا احتمال فراموشی کاهش یابد.
• نوع قرص باید با توجه به سن، سابقه بیماری‌ها، وضعیت شیردهی و شرایط جسمی انتخاب شود.
• پیش از مصرف هر داروی جدید یا مکمل گیاهی، پزشک را از مصرف قرص ضد بارداری مطلع کنید.
• پیش از شروع مصرف قرص‌های ترکیبی، اندازه‌گیری فشار خون ضروری است.
• بدون بررسی موارد منع مصرف، نوع قرص را تغییر ندهید.
• تهوع خفیف، لکه‌ بینی و حساسیت سینه‌ها ممکن است در ماه‌ های ابتدایی مصرف ایجاد شوند.
• در صورت فراموشی چند قرص یا مصرف داروهای تداخل‌کننده، ممکن است استفاده موقت از کاندوم ضروری باشد.
• درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، تورم دردناک یک پا یا اختلال ناگهانی بینایی نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
• قرص‌های ضد بارداری از انتقال عفونت‌های مقاربتی جلوگیری نمی‌کنند و برای این منظور استفاده از کاندوم اهمیت دارد.

در صورت بروز عوارض شدید یا غیرمعمول، باید برای بررسی وضعیت و انتخاب روش مناسب پیشگیری از بارداری به پزشک مراجعه شود.

برای دریافت مشاوره و رزرو نوبت توسط دکتر شبنم سالمی ؛ متخصص زنان و زایمان با شماره زیر تماس بگیرید.

عوارض قرص‌های ضد بارداری

مصرف قرص‌های ضد بارداری ممکن است در برخی افراد با عوارض جانبی همراه باشد. بیشتر این عوارض خفیف و موقتی هستند و طی چند ماه اول مصرف کاهش پیدا می‌کنند. شدت و نوع عوارض به ترکیبات هورمونی قرص و شرایط جسمی فرد بستگی دارد؛ مهم‌ ترین عوارض قرص‌های ضد بارداری عبارت‌اند از:

• حالت تهوع
• سردرد
• لکه‌بینی بین قاعدگی
• حساسیت و درد سینه‌ها
• تغییرات خلق‌وخو
• تغییر در الگوی قاعدگی
• نفخ و احساس احتباس مایعات
• بارداری خارج از رحم
• تغییر میل جنسی
• افزایش فشار خون
• لخته شدن خون

بیشتر عوارض خفیف با گذشت زمان بهبود پیدا می‌کنند؛ اما در صورت بروز درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، تورم دردناک پا یا اختلال بینایی، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.

سوالات متداول درباره مصرف قرص ضد بارداری

جمع بندی

مصرف داروی ضد بارداری یکی از روش‌های مؤثر برای پیشگیری از بارداری ناخواسته است که در صورت استفاده صحیح و منظم، اثربخشی بالایی دارد. انتخاب نوع قرص، رعایت زمان مصرف و آگاهی از عوارض و تداخلات دارویی نقش مهمی در حفظ سلامت و جلوگیری از بارداری دارد. از آنجا که شرایط جسمی و نیازهای افراد متفاوت است، پیش از شروع مصرف یا تغییر نوع قرص ضد بارداری، با متخصص زنان مشورت کنید تا مناسب‌ ترین روش پیشگیری با توجه به وضعیت سلامت شما انتخاب شود.